BİYOLOJİ İLE İLGİLİ BAŞVURU KAYNAĞINIZ. " www.ossbiyoloji.net "

 

 

 

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ 

 

İNORGANİK BİLEŞİKLER
  • Su
  • Asit         
  • Baz
  • Tuz
  • Mineraller

ORGANİK BİLEŞİKLER

  • Vitaminler
  • Enzimler
  • Yağlar   
  • Proteinler
  • Karbonhidratla
  • Nükleik asitler

     

İNORGANİK BİLEŞİKLER:Canlıların kendi vücudunda üretemeyip dışardan hazır olarak aldıkları bileşiklere denir

 A. Su: Ortalama bir insan vücudunda %65-70 oranında su bulunmaktadır. Su bitkilerin de bu % 95’e kadar çıkmaktadır
Özellikleri
1.Sindirime yardımcı olur
2.Vücut ısısının dengede tutulmasını sağlar 
3.Vücuttaki Zaralı maddelerin dışarıya atılmasının sağlar   
4.Suyun akışkan özelliğinden dolayı moleküllerin bir yerden başka bir yere taşınmasını sağlar.

B. Mineraller:Hücreleri karbonhidrat, yağ ve protein gibi organik bileşikler ile vücuda alınan inorganik tuzlardır.
Özellikleri:
1.Mineraller enzimlerin yapısına katılarak katalizör görevi yapar.
Katalizör:Kimyasal tepkimelere girerek tepkimenin daha kısa sürede ve daha az kullanılmasını sağlayan proteinden oluşmuş kısımdır.
2.Eksikliklerinde bir takım rahatsızlıklar ortaya çıkar.
Ca eksikliğinde ›Çocuklarda kemik erimesi yaşlılarda raşitizm.
P eksikliğinde› kemiklerde ve dişlerde yumuşama.
Fe eksikliğinde› anemi             

iyot eksikliğinde ›guatr.
3.Mineraller kanın ozmotik basıncının dengede tutulmasını sağlar.
4.Kas kasılmasında sinirsel uyartıların iletilmesinde görev alır.
5.İyon konsantrasyonunu sağlar.

 

Ortalama bağ enerjileri, kcal / mol
CH 98
OH 110
CC 80
CO 78
HH 103
CN 65
O = O 116 (2 x 58)
C = O 187 * (2 x 93,5)
C = C 145 (2 x 72,5)
(* Olarak CO 2 bulunur)

 

KARBONHİDRATLAR

  MONOSAKKARİTLER
Hücre zarından geçerler
Hidrolize uğramazlar
Kan ve doku sıvısında bulunurlar
Karbonhidratların yapıtaşlarıdır
Fotosentezin ilk ürünleridir
Hücrede depolanmazlar
Riboz ve deoksiriboz nukleik asitlerin yapısına katılırlar
Suda çözünürler
Protein ve yağlarla bileşik oluşturabilirler
Enerji verici olarak kullanılırlar
Yapılarında glikozit bağı bulunmaz
Benedikt çözeltisiyle ısıtılırsa kiremit kırmızısı renk verirler
Örn:Glikoz,Galaktoz,Fruktoz,Mannoz,Ksiloz,Arabinoz

  DİSAKKARİTLER
Hücre zarından geçemezler
Sindirim enzimlerinden etkilenirler
Bitki ve memelilerde depolanabilir-memelilerde laktoz bitkilerde sukroz
Suda çözünürler
Kanda bulunmazlar.Sütte bulunurlar
Yapısında glikozit bağı vardır
Örn:Maltoz,Laktoz,Sukroz
Glikoz + Glikoz ----------Mal toz + Su
Glikoz + Früktoz ----------Sukroz + Su
Glikoz + Galaktoz ----------Laktoz + Su

  POLİSAKKARİTLER
Hücre zarından geçemezler
(n)kadar glikozun birleşmesinden oluşurlar.
Sindirim enzimleriyle hidrolize edilirler.
(n-1)kadar su harcanır.
Kanda bulunmazlar.
Hayvanlarda ve bakterilerde glikojen bitkilerde nişasta olarak depolanır
Selüloz bitkilerde çeper maddesi olarak kullanılır.
Bitki ve hayvanlarda sentezlenebilir.
Selüloz bazı tek hücreliler hariç diğer canlılar tarafından sindirilemez.
Çeşitleri
1- Nişasta: Lügolle mavi renk verir.
2- Glikojen : lügolle kahve rengi verirler.
3- Selüloz: lügolle boyanmazlar.
4- Pektin
5- Kitin

Polisakkaritlerin Genel Özellileri

Nişasta
N kadar glikozun dehidrasyon undan oluşur.
Olayda n-1 kadar H2O oluşur.
Olayda n-1 kadar glikoz bağı kurulur.
Bitkilerde depo karbonhidrattır.
Suda çözünmez.
Hücre zarından geçemez.
Sentezleri hücre içinde olur.
Hidrolizlerinde n-1 kadar su harcanır.
Hidrolizleri hücre içinde ve hücre dışında olabilir.
Lu gol ile mavi , mor rengi verir.
Amilaz enzimi ile maltoz a yıkılırlar.
Kanda görülmez.

Selüloz
n kadar glikoz dehidrasyonu ile birleşmesinden oluşur.
Olayda n-1 kadar ters glikoz bağı oluşur.
Olayda n-1 kadar H2O açığa çıkar.
Sentezleri hücre içinde gerçekleşir.
Hayvanlarda bazı bakteriler ve birkaç omurgasız hariç hidroliz enzimleri bulunmaz.
Bitkilerde yapı karbonhidrattır. Hücre çeperini oluşturur.
Suda çözünmezler.
Lugol ile boyanmazlar.

Glikojen
N kadar glikozun dehidrasyon ile birlaşmesinden oluşur.
Olayda n-1 kadar H2O açığa çıkar.
Olayda n-1 kadar glikozit bağı kurulur.
Sentezleri karaciğer ve çizgili kas hücrelerin de gerçekleşir.
Hayvansal depo karbonhidrattır.
Suda çözünür.
Hücre zarından geçemez.
Sentezleri Hücre içinde gerçekleşir.
Hidrolizinde n-1 kadar su harcanır. Olay hücre içinde ve hücre dışında gerçekleşebilir.
Lugol ile kahverengi rengini verir.
Kanda görülmez.

Görevleri
Canlılarda enerji verici madde olarak kullanılır.
Bitki , mantar ve bazı bakterilerin hücre çeperi esas maddesini oluşturur.
Hücre zarlarında protein ve yağlarla bileşikler oluşturarak tanımlayıcı ve tanıyıcı maddeler olarak görev yaparlar.
DNA , RNA , ATP , FAD , NAD gibi önemli organik maddelerin yapılarına katılırlar.

YAĞLAR

Özellikleri

  • Suda erimezler.
  • Eter , alkol , aseton gibi organik çözücülerde erirler.
  • C ve O oranından fazla olduğundan enerji verimide fazladır.
  • Hücre zarından geçemezler.
  • 1 mol gliserol 3 mol yağ asidin dehidrasyon ile birleşmesinden oluşur.
  • Sentezlerinde 3 ester bağı kurulur.
  • Sentezlerinde 3 mol H2O açığa çıkar.
  • 3 mol H2O ile hidrolize edilirler.
  • Yağların hidrolizi lipaz ile gerçekleşir.
  • Sudan III ile kırmızı renk verirler.
  • Bitki ve hayvan hücrelerinde depolanabilirler.
  • Hücre zarlarının esas yapısını oluştururlar.

Çeşitleri

  • Nötral yağlar : Depo ve enerji verici olarak görev alır.
  • Fosfolipid : Hücre zarının temel maddesidir.
  • Glikolipit : Hücre zarı ve sinir hücrelerinde bulunur.
  • Steroidler : Vit-D , bazı hormonlar , safra tuzları , kolesterol , eterik yağ , kauçuk vb.. maddelerin oluşumunu gerçekleştirerek canlılar düzenleyici görev alırlar.
  • Kolesterol:Hayvanlarda hücre zarında ve derinin yapısında bulunur.Diğer steroid lerin oluşumunda rol alır.

Görevleri

  • Enerji kaynağı olarak kullanılırlar.
  • Hücre zarı yapısına katılırlar.
  • Bazı hormonların yapısını oluştururlar.
  • A,D,E,K vitaminlerinin emilimini sağlarlar.
  • Isı kaybını önlerler.
  • Organ ve vücudu mekanik etkilerden korur.
  • Göç eden ve kış uykusuna yatan canlıların besin ve su (metabolik su ) kaynağıdır.

 

PROTEİNLER

Özellikleri

  • N(Aminoasit)’in dehidrasyonu ile birleşmeleri ile oluşur.
  • Yapımında en az 1 çeşit aminoasit bulunur.
  • Yapımında en çok 20 çeşit aminoasit bulunur.
  • Sentezlerinde n-1 kadar H2O açığa çıkar.
  • Hücrede ribozom larda sentezlenir.
  • Hücrelerde kullanılan karakter çeşidi kadar protein bulunur.
  • Hidrolizinde n-1 kadar H2O açığa çıkar.
  • Yapısında n-1 kadar peptid bağı bulunur.
  • Globülar (küresel) proteinler enzimler ve hormonlar suda çözünür. Lifli proteinler hücre zarı kes ve derideki yapısal proteinler suda çözünmez.
  • Biuret çözeltisi ile mor renk , nitrik asit ile sari renk verirler.
  • Hücre zarından geçemezler.
  • Kan ve doku sıvısında bulunurlar.
  • Her canlının proteini kendine özgüdür. Ancak canlılarda kullanılan ortak proteinlerde vardır. ÖRN : Solunum enzimleri
  • Benzer proteinlerde amino asitlerin sayısı , dizilişi , sırası ve tekrarlanışı aynıdır. Farklı proteinlerde farklıdır.
  • Yapısında peptid , hidrojen bağı ve disülfit bağları vardır.

 

Amino Asitler

  • Suda çözünürler.
  • Hücre zarından geçerler.
  • Sindirim enzimlerinden etkilenmezler.
  • Bütün amino asitlerde değişen sadece radikal gruptur.
  • A.asitlerin amino grubu asit, karboksil grubu baz özelliktedir. Bu nedenle 7-Kuvvetli asitler karşısında baz, kuvvetli bazlar karşısında asit gibi davranır.
  • Kanda ve doku sıvısında bulunurlar.
  • Peptid bağları :A.asitlarin amino grubu ile karboksil grupları arasında kurulur.

Molekül er yapıları:

Proteinlerde çeşitlilik  

  • Amino asit sayısı.
  • Amino asitlerin çeşidi .
  • Amino asitlerin dizilişi.
  • Amino asitlerin tekrarlanışı.
  • Amino asitlerin birbirlerine oranı.

Denaturasyon  
Proteinler DNA’daki kalıtsal şifreye göre sentezlenir. Bu şifre proteinin amino asitlerinin sayısı , sıralanışı dizilişi ve tekrarlanışını belirler. Amino asitlerin birinin sayısı sırası değişirse farklı proteinler ortaya çıkar. Kalıtsal bilgideki değişmeler proteinlerde değişmeye yol açar.Proteinlerin ilk sentezlendiklerinde sahip oldukları primer yapı fonksiyonel değildir.Primer yapıdan oluşan zayıf hidrojen bağları ve disülfit ile protein boyut kazanarak fonksiyonel olan sekonder , tersiyer ve kuaterner yapılar oluşur.Zayıf hidrojen bağlarının yüksek ısı , asit , yüksek basınç gibi etkilerle bozulmasına dolayısı ile fonksiyonun kaybedilmesine neden olur. Bu yapının bozulması olayına denaturasyon adı verilir.

Görevleri

  • Yapısal görevi : Hücre zarı , organel , kas hücrelerinde aktin miyozin flamentleri gibi yapıları oluşturur.
  • Enzim görevi : Biyokimyasal reaksiyonları katalizler.
  • Taşıma görevi : Hemoglobin vücutta O2 ve CO taşır.
  • Tanıma görevi : Hücre zarındaki özel proteinler moleküllerin tanınıp hücreye alınmasında rol oynar.
  • Hormonal görev : Hormonların yapısını oluşturarak vücutta yaşamsal olayların düzenlenmesinde rol oynar.
  • Savunma görevi : Antikorlar halinde vücudun savunmasında rol alır.
  • Enerji kaynağı : Gereksinim duyulduğunda enerji kaynağı olarakta kullanılır.
  • Osmotik basıncın korunmasında : Kanda bulunan proteinler kan ile doku sıvısı arasında osmotik basıncın ayarlanmasını sağlayarak madde alış verişinde rol oynar.
  • Dokularda fonksiyonel yapı olarak : Kaslarda aktin ve miyozin , bağ dokusunda fibroblastların oluşturduğu lifler , sinir dokusunda nöronlar.
  • Akseptör olarak : Klorofil ve ışık akseptörleri .
  • Koruma : Yılan zehiri gibi.

 

VİTAMİNLER

Genel özellikler

1-Hücre zarından geçebilirler
2-Sindirim enzimlerinden etkilenmezler
3-Kanda görülürler
4-Vücudumuzdaki yaşamsal olayları denetlerler
5-Karaciğerde A ve Deride D vitaminleri (öncül maddelerden) üretilebilir
6-A-D-E-K vitaminleri yağda çözünür ve vücudumuzda biriktirilir
7-B-C vitaminleri suda çözünür vücudumuzda biriktirilmez. Vücudumuzda en çok eksikliği görülen vitaminlerdir.
8-Bazıları Işık bazıları ısıdan etkilenebilir.
9-İnsan A ve D vitamini hariç diğer vitaminleri dışarıdan hazır olarak almak zorundadır
10-Yeterli gün ışığı almayan bölgelerde D vitamini yetersizliği görülür

Not:Çeşitli biyokimyasal olaylarda varlığı gereken ve vücut tarafından sentez edilmediği için besinlerle alınması gereken organik bileşiklerdir. Vitaminler yağda ve suda çözünmeleri bakımından sınıflandırılırlar ve adlandırılmaları alfabetik olarak yapılır.Yağda çözünenler:A-D-E-K ve Suda çözünenler B-C.Vitaminlerin besinlerle yeterli alınmaması bazı sağlık sorunlarına yol açar.

Tiamin(B1)
•  Suda kolay çözünür
•  Kaynatmaya karşı dayanıklıdır
•  pH değişimine hassastır
•  Karaciğer,maya ve hububatta çok bulunur
•  Karbonhidrat metabolizmasında rol oynar
•  Karbonhidrat ve proteinlerden yağların sentezi için gereklidir
•  Sinir dokusunun oksijen alma yeteneğini artırır
 

Yetersizliği
•  Mide ve barsak bozuklukları meydana gelir
•  Barsaklarda iltihaplanma ve kabızlık görülür
•  Alyuvarlarda pentoz fosfat birikimi olur
•  Beriberi (Kalp damar sistemi hastalığı,sinirsel bozukluklar,kas zayıflğı ve halsizlik ) görülür

Riboflavin(B2)
•   Suda kolay çözünür
•   Işığa dayanıksızdır
•   Sakatatlarda, yumurta,süt peynir,maya,tahıllar ve yeşil yapraklı sebzelerde çok bulunur.
•   Solunum reaksiyonlarında görevli enzimlerin yapısına katılır
•   Gelişim üzerine etkisi fazladır
•   Hemoglobin sentezinde rol oynar
 

Yetersizliği
1.   Deri ve sindirim kanalı mukozasında bozukluklar oluşur
2.   Gözde sklera ve korneada damarlaşma görülür

Niyasin
•    Suda olay erir
•    Hava ve sıcağa dayanıklıdır
•    NAD ve NADP nin oluşumunu sağlar
•    Karaciğer,et,balık,buğday ve çavdarda bulunur.
 

Yetersizliği
(Yetersizlik tek taraflı ve mısırla beslenmelerde görülür)
1.  Sinir ve sindirim sistemi bozuklukları
2.  Pellegra (Deri kurur ve sertleşir) görülür

B6 (Pridoksin,H vitamini)
•   Suda ve alkolde erir
•   Işığa ve u.v radyasyona karşı hassastır
•   Amino asit ve potasyumun hücrelere taşınmasında rol alır
•   Bitkisel ve hayvansal besinlerde bolca bulunur
•   Yetersizliği görülmez

Pantotenik asit
•   Koenzim-a nın yapısına katılır
•   Karbonhidrat protein ve yağ metabolizmasında rol alır
•   Karaciğer böbrek ve yumurta sarısında bulunur

Yetersizliği
1.  El ve ayaklarda karıncalanma
2.  Gündüz ayakların üşümesi ve gece ısınması

Biotin
•   Tuzlu suda erir
•   Bitkisel ve hayvansal besinlerde bolca bulunur
•   Karbonhidrat ve yağ metabolizmasına katılır
•   Yetersizliği görülmez

B9 (Folik asit)
•   Suda az çözünür
•   Alkali ortamlarda kolay çözünür
•   Amino asit metabolizmasında rol alır
•   Hızlı bölünen hücreler için gereklidir
•   Kan hücrelerinin oluşumunda B12 ile birlikte rol alır
•   Mayalarda ve yeşil sebzelerde bol bulunur

Yetersizliği
1. Gelişmenin yavaşlaması
2. Aneminin görülmesi

B12
•  Yüksek yapılı bitki ve hayvanlar tarafından sentezlenemez
•  Mikroorganizmalar sentezler
•  Çok az miktarlarda etkendir
•  Amino asit ve protein metabolizmasında etkendir
•  B9 vitamini ile beraber hızlı bölünen hücreler ve kan hücreleri yapımı için gereklidir

Yetersizliği
1. Anemi görülür
2. Sinir hücrelerinde bozulmalar görülür

C vitamini
•  Bazı omurgalı ve insanlar için önemlidir.(Bazı yüksek yapılı hayvanlar ve bitkiler sentezleyebilir.
•  Isıya dayanıksızdır
•  Biyokimyasal reaksiyonlarda rol alır
•  Yeşil sebze ve limongillerde bol bulunur

Yetersizliği
1. Skorbüt (Diş eti ve diğer organlarda gelişen kanama ) hastalığı gelişir
2. Dişler ve damaklarda yapı bozukluğu gelişir.(Bu durum hücresel yapı olan mükopolisakkaritlerin yapı bozukluğundan kaynaklanır.)

A vitamini
•  Besilerle beta karoten veya A vitamini şeklinde alınır
•  Gözde bulunan pigmentlerin yapısına katılır
•  Omurgalıların görme olaylarında gerçekleşen biyokimyasal olaylar için gereklidir

Yetersizliği
1.  Fotofobi (ışığa duyarlılık) gelişir
2.  Gece körlüğü
3.  Göz yaşı oluşturamama ve korneada sertleşme
4.  Solunum,urogenital yollarda ve ciltte sertleşme,
5.  Diş bozuklukları

D vitamini
•   Hormon gibi davranan vitamindir
•   Bitki ve hayvansal besinlerde bulunur
•   Ca metabolizmasında etkendir
•   Barsaklardan Ca emilimini kolaylaştırır
•   Kan Ca seviyesinin ayarlanmasında etkendir
•   İnsan ve diğer memeliler D vitamini öncül maddelerini sentezleyebilirler.Bu maddeler deride u.v etkisi ile D vitaminine dönüşürler.

Yetersizliği
1.  Raşitizm (Kemik gelişiminde görülen bozukluk) görülür
2.  Yetişkinlerde osteomalazi (Kemik yumuşaması) görülür

E vitamini
•   Bitkisel ve hayvansal besinlerde yaygın olarak bulunurlar
•   Antioksidan olduğu düşünülmektedi
•   Yetersizliğine raslanmamaktadır
•   Laboratuar çalışmalarında yetersizliğinde farelerde karaciğer kalp ve damar hastalıkları ve kısırlık görülmüştür.

K vitamini
•   Besinlerde yaygın olarak bulunur
•   İnsanlarda ince barsaklarda microorganizmalar tarafından üretilir
•   Yetersizliğine raslanmaz
•   Karaciğerde protrombin yapımında gereklidir
•   Kanın pıhtılaşmasında rol alır